Rozpoczęła się przebudowa elewacji Domów Towarowych „Wars i Sawa”. Pojawiają się pytania o ochronę zabytkowej elewacji

Rozpoczęła się przebudowa elewacji Domów Towarowych „Wars i Sawa” w centrum Warszawy. Inwestycja obejmuje odtworzenie historycznego wyglądu przeszklonej fasady oraz usunięcie wielkoformatowego banera reklamowego od strony Rotundy. Już na początku realizacji prac pojawiają się jednak pytania o zakres inwestycji oraz o to, czy nie doprowadzi ona do powstania precedensu mogącego wpłynąć na sposób ochrony zabytkowej architektury w stolicy.

Z informacji przekazywanych dotychczas przez Stołecznego Konserwatora Zabytków wynika, że wydana zgoda dotyczy wyłącznie odtworzenia historycznej elewacji oraz likwidacji istniejącego nośnika reklamowego. Urząd podkreślał również, że dokumentacja przedstawiona do uzgodnienia nie przewidywała montażu wielkoformatowego ekranu LED za przeszkleniem budynku. 

To właśnie ten element budzi największe zainteresowanie. Obawy wynikają z wcześniejszych doświadczeń związanych z Domami Towarowymi Centrum od strony ul. Marszałkowskiej, gdzie po zakończeniu prac modernizacyjnych za historycznym przeszkleniem pojawił się ekran LED z reklamą sklepu UNIQLO. Wskazywano wówczas, że znajduje się on wewnątrz budynku, a nie na samej elewacji, co miało wpływ na ocenę jego zgodności z przepisami dotyczącymi ochrony zabytków.

Rozpoczęcie prac przy „Wars i Sawa” sprawia, że podobny scenariusz ponownie staje się przedmiotem dyskusji. Część ekspertów zwraca uwagę, że gdyby po zakończeniu inwestycji również w tym przypadku za historycznym przeszkleniem pojawił się ekran cyfrowy, mogłoby to zostać odebrane jako precedens ułatwiający stosowanie podobnych rozwiązań w kolejnych obiektach objętych ochroną konserwatorską.

Sprawa ma znaczenie nie tylko dla samego budynku, ale także dla całej Ściany Wschodniej oraz innych przykładów warszawskiej architektury modernistycznej. W ocenie specjalistów prawa budowlanego, sposób interpretacji przepisów w tej inwestycji może mieć wpływ na przyszłe postępowania dotyczące podobnych obiektów.

Rozpoczęcie robót oznacza również wejście inwestycji w etap, na którym możliwy jest bieżący nadzór nad prowadzonymi pracami. Zgodnie z ustawą o ochronie zabytków organy konserwatorskie odpowiadają nie tylko za wydawanie decyzji administracyjnych, lecz także za kontrolowanie przestrzegania przepisów dotyczących ochrony zabytków oraz reagowanie na działania wykraczające poza zatwierdzony zakres inwestycji.

W tym kontekście szczególną rolę odgrywa Mazowiecki Wojewódzki Konserwator Zabytków, który posiada kompetencje do prowadzenia kontroli podczas realizacji inwestycji oraz podejmowania działań administracyjnych w przypadku stwierdzenia nieprawidłowości. Do jego zadań należy również inicjowanie procedur wpisu obiektów do rejestru zabytków, jeśli zachodzą ku temu przesłanki.

Domy Towarowe „Wars i Sawa”, będące częścią historycznego założenia Ściany Wschodniej, znajdują się obecnie w gminnej ewidencji zabytków, jednak nie są wpisane do rejestru zabytków. Oznacza to, że nie korzystają z najsilniejszej formy ochrony przewidzianej przez ustawę.

Wraz z rozpoczęciem prac pojawiają się pytania o dalszy przebieg inwestycji. Kluczowe będzie ustalenie, czy realizowane roboty pozostaną zgodne z zakresem zatwierdzonej dokumentacji oraz czy nie pojawią się rozwiązania niewskazane w projekcie uzgodnionym z konserwatorem. Wynik tej inwestycji może mieć znaczenie nie tylko dla przyszłości Domów Towarowych „Wars i Sawa”, ale również dla praktyki ochrony modernistycznej architektury w Warszawie.