System, który alarmuje bez powodu, przestaje być traktowany poważnie. Najpierw obsługa kwituje sygnał wzruszeniem ramion, potem ktoś wyłącza strefę „na chwilę”, a po kilku miesiącach nikt już nie pamięta, że jedna czujka pozostaje nieaktywna. Tak wygląda najgroźniejszy skutek fałszywych alarmów: nie koszt pojedynczego zdarzenia, ale utrata zaufania do instalacji, która ma ratować życie.
Ile kosztuje jeden fałszywy alarm?
Rachunek zależy od typu obiektu, ale rzadko kończy się na przerwanej pracy. W hali produkcyjnej alarm oznacza zatrzymanie linii i ponowny rozruch, w chłodni przerwanie procesu, w biurowcu ewakuację kilkuset osób i utracone godziny. W obiekcie handlowym dochodzi opuszczenie stanowisk kasowych i przerwana sprzedaż.
Do tego dolicza się czas ochrony i służb technicznych, dokumentowanie zdarzenia oraz wyjaśnienia wobec najemców. Pojedynczy incydent bywa znośny. Seria kilku w miesiącu zaczyna kształtować zachowanie personelu, a to prowadzi do sytuacji najgorszej z możliwych: prawdziwy alarm zostaje potraktowany jak kolejny fałszywy.
Gdzie zwykle leży przyczyna?
W większości przypadków w doborze urządzenia do warunków panujących w pomieszczeniu. Optyczna czujka dymu reaguje na cząstki zawieszone w powietrzu, więc para wodna, pył, spaliny wózków i dym z gotowania są dla niej sygnałem trudnym do odróżnienia od pożaru.
Dlatego projekt systemu sygnalizacji pożaru zaczyna się od przejścia po obiekcie i opisania każdej strefy: co się w niej dzieje, jakie procesy zachodzą, jaka jest temperatura, wilgotność i zapylenie. Ten etap decyduje o liczbie fałszywych alarmów w kolejnych latach bardziej niż marka centrali.
Druga grupa przyczyn dotyczy lokalizacji. Czujka umieszczona zbyt blisko nawiewu wentylacji, nad bramą wjazdową, w strefie wyrzutu pary albo w miejscu, gdzie gromadzi się ciepłe powietrze pod świetlikiem, będzie zgłaszać zdarzenia niezależnie od tego, jak dobrze została dobrana.
Jak dobiera się detekcję do pomieszczenia?
Poniższe zestawienie pokazuje kierunek myślenia, a nie gotową receptę. Ostateczny dobór wynika z projektu uzgodnionego z rzeczoznawcą do spraw zabezpieczeń przeciwpożarowych oraz z dokumentacji producenta urządzeń.
| Strefa | Typowe zakłócenie | Kierunek doboru |
|---|---|---|
| biura, korytarze, drogi ewakuacyjne | niewielkie | optyczna czujka dymu |
| kuchnie i zaplecza gastronomiczne | para wodna, dym z gotowania | detekcja reagująca na temperaturę |
| hale z zapyleniem, stolarnie, produkcja | pył zawieszony | urządzenia odporne na zapylenie lub inna technologia detekcji |
| garaże, magazyny z wózkami spalinowymi | spaliny | detekcja temperatury albo czujka wielosensorowa |
| serwerownie i rozdzielnie | potrzeba bardzo wczesnego wykrycia | rozwiązania o podwyższonej czułości |
| magazyny nieogrzewane, chłodnie | kondensacja, wahania temperatury | urządzenia o odpowiednim zakresie pracy |
Czujka wielosensorowa łączy kilka metod pomiaru i porównuje ich wskazania przed podjęciem decyzji. W strefach o zmiennych warunkach ogranicza to liczbę zdarzeń wywołanych jednym czynnikiem, na przykład chwilowym przejściem pary.
Dlaczego te same czujki działają dłużej w jednym obiekcie niż w drugim?
Detektory zbierają zanieczyszczenia z powietrza, którym są omywane. W biurze proces trwa latami, w stolarni tygodniami. Zabrudzona komora optyczna zaczyna reagować na coraz mniejsze stężenia, więc pojawiają się alarmy bez zdarzenia.
Nowsze centrale sygnalizują stopień zabrudzenia i kompensują go do pewnego poziomu, natomiast po jego przekroczeniu urządzenie wymaga czyszczenia albo wymiany. Informacja o tym jest dostępna w systemie, więc obsługa może zareagować przed pierwszym fałszywym alarmem, jeżeli ktoś regularnie przegląda komunikaty serwisowe.
W praktyce oznacza to, że harmonogram czyszczenia detektorów powinien odpowiadać warunkom w strefie, a nie jednemu terminowi dla całego obiektu. Czujki w hali z pyłem i te w części biurowej pracują w zupełnie innym środowisku.
Co daje weryfikacja alarmu przed ewakuacją?
Scenariusz pożarowy może przewidywać dwa stopnie alarmowania. Pierwszy sygnał trafia wyłącznie do obsługi obiektu i uruchamia zadany czas na sprawdzenie miejsca zdarzenia. Dopiero brak potwierdzenia albo potwierdzenie pożaru prowadzi do alarmu ogólnego, ewakuacji i przekazania sygnału dalej.
Dzięki temu drobne zdarzenie, na przykład para z uszkodzonego czajnika w socjalnym, zostaje wychwycone bez opuszczania budynku przez wszystkich pracowników. Rozwiązanie wymaga jednak organizacji: wyznaczonych osób, procedury, przeszkolenia i realnej możliwości dotarcia na miejsce w założonym czasie.
Zakres i czasy takiego scenariusza wpisuje się do dokumentacji uzgadnianej z rzeczoznawcą, więc jest to decyzja projektowa, a nie ustawienie do zmiany przez serwis podczas wizyty.
Jak ograniczyć fałszywe alarmy w istniejącym obiekcie?
Punktem wyjścia jest rejestr zdarzeń w centrali. Zawiera historię alarmów wraz z adresem urządzenia, datą i godziną, więc pozwala odpowiedzieć na pytanie, czy problem dotyczy jednej strefy, jednego typu czujki, czy konkretnych godzin i procesów.
Analiza takiego rejestru zwykle prowadzi do jednego z czterech wniosków: urządzenie wymaga czyszczenia, czujka stoi w niewłaściwym miejscu, typ detekcji nie odpowiada warunkom w strefie albo zmienił się sposób użytkowania pomieszczenia i nikt tego nie zgłosił.
Ostatni przypadek jest częstszy, niż się przyjmuje. Magazyn, w którym pojawiły się wózki spalinowe, hala, w której uruchomiono nowy proces, czy pomieszczenie przekształcone w kuchnię dla pracowników zmieniają warunki detekcji, a instalacja pozostaje w konfiguracji z dnia odbioru.
W efekcie skuteczna korekta rzadko polega na wymianie całego systemu. Częściej sprowadza się do przeniesienia kilku urządzeń, zmiany typu detekcji w wybranych strefach, aktualizacji harmonogramu czyszczenia oraz wpisania zmian użytkowania obiektu do procedury zgłaszania.
Od czego zacząć?
Trzy pytania porządkują temat niezależnie od wielkości obiektu. Które strefy generują najwięcej zdarzeń według rejestru centrali. Czy typ detekcji w tych strefach odpowiada temu, co się w nich obecnie dzieje. Kiedy ostatnio czyszczono detektory w miejscach o największym zapyleniu.
Odpowiedzi wskazują zwykle kilka konkretnych punktów do poprawy, a nie potrzebę przebudowy instalacji. Warunkiem jest sięgnięcie do rejestru zamiast opierania się na wspomnieniach obsługi o tym, że „gdzieś w magazynie coś się włącza”.
Projektowaniem, montażem i serwisem systemów sygnalizacji pożaru w obiektach komercyjnych oraz przemysłowych zajmuje się firma Elinteh, prowadząca również przeglądy i konserwację takich instalacji.
