Kim jest prosument wirtualny? Jak działa nowy model rozliczeń?

Rosnące ceny energii i coraz większe zainteresowanie odnawialnymi źródłami sprawiają, że wielu odbiorców szuka sposobu na tańszy i bardziej ekologiczny prąd. Do tej pory z produkcji energii ze słońca mogli korzystać głównie właściciele domów jednorodzinnych. Dzięki wprowadzeniu modelu prosumenta wirtualnego, także mieszkańcy bloków czy wspólnot mieszkaniowych mogą uczestniczyć w transformacji energetycznej. Rozwiązanie otwiera dostęp do zielonej energii dla znacznie szerszej grupy odbiorców, a jego rozliczenie odbywa się w przejrzystym systemie net-billingu, który działa jak wirtualny portfel energii. W tym artykule wyjaśniamy, kim jest prosument wirtualny, jak funkcjonuje nowy model rozliczeń i dlaczego może być to przyszłość polskiej energetyki.

Prosument wirtualny – kim jest?

Pojęcie prosumenta wirtualnego wprowadzono do ustawy o odnawialnych źródłach energii (OZE) w 2021 roku. To rozwiązanie umożliwia korzystanie z zielonej energii osobom, które nie mogą zamontować własnej instalacji fotowoltaicznej np. mieszkańcom bloków lub kamienic.

Prosument wirtualny to odbiorca końcowy, który wytwarza energię elektryczną z odnawialnych źródeł w instalacji zlokalizowanej w innym miejscu niż punkt poboru, ale w obrębie tego samego operatora systemu dystrybucyjnego (OSD). Może posiadać udziały w farmie fotowoltaicznej i rozliczać wyprodukowaną energię tak, jakby pochodziła bezpośrednio z jego domu. To elastyczny model, który pozwala uczestniczyć w transformacji energetycznej bez konieczności inwestowania w przydomową mikroinstalację. 

Rozliczenie odbywa się w systemie net-billingu, czyli na podstawie wartości energii wprowadzonej do sieci oraz energii pobranej z sieci. Produkcja energii z instalacji PV oraz zużycie energii w miejscu poboru są mierzone oddzielnie, w dwóch różnych punktach pomiarowych. Na podstawie tych danych operator systemu dystrybucyjnego oraz sprzedawca energii dokonują rozliczenia wartościowego, uwzględniając nadwyżki i niedobory energii.

Od kiedy można korzystać z modelu prosumenta wirtualnego?

Model prosumenta wirtualnego w Polsce można oficjalnie zacząć wykorzystywać od 2 lipca 2025 roku. Chociaż przepisy dotyczące tego modelu weszły w życie od tego dnia, praktyczne wdrożenie i funkcjonowanie systemu jest wstępnie ograniczone do działania w ramach jednego operatora systemu dystrybucyjnego (OSD). Pełne uruchomienie systemu, wraz z Centralnym Systemem Informacji Rynku Energii (CSIRE), planowane jest na 19 października 2026 roku, kiedy to możliwe będzie rozliczanie energii między różnymi operatorami oraz swobodniejsze korzystanie z modelu na terenie całego kraju.

Kto może zostać prosumentem wirtualnym?

Prosumentem wirtualnym może zostać praktycznie każdy, kto chce korzystać z odnawialnych źródeł energii bez konieczności montowania instalacji na własnym budynku. Takie rozwiązanie mogą wybrać osoby prywatne, przedsiębiorcy, instytucje publiczne, a nawet samorządy – wystarczy spełnić kilka prostych warunków określonych w ustawie o OZE:

• Posiadać tytuł prawny do udziału lub własności instalacji odnawialnego źródła energii (OZE) o mocy do 50 kW.
• Posiadać status odbiorcy końcowego, czyli zużywać energię na własne potrzeby.
• Energia musi pochodzić wyłącznie z OZE, a w przypadku firm nie może być głównym przedmiotem działalności gospodarczej.
• Niezbędne jest też posiadanie umowy z operatorem systemu dystrybucyjnego i licznika z funkcją zdalnego odczytu.

Model prosumenta wirtualnego został stworzony z myślą o tych, którzy nie mają technicznych lub prawnych możliwości montażu własnej instalacji np. mieszkańcach bloków, właścicielach biurowców czy firmach działających w wynajmowanych budynkach. Co ważne, udział w wirtualnej instalacji nie wymaga zgody wspólnoty mieszkaniowej ani zarządcy nieruchomości, ponieważ energia produkowana jest w zupełnie innym miejscu niż ta, z której korzystamy na co dzień.

Jaką funkcję pełni reprezentant prosumentów wirtualnych?

Gdy instalacja OZE jest współdzielona przez wielu prosumentów, konieczne jest wyznaczenie ich reprezentanta. Odpowiada on za kontakt z operatorem systemu dystrybucyjnego (OSD), dokonuje zgłoszeń do CSIRE (Centralnego Systemu Informacji Rynku Energii) oraz prowadzi komunikację z firmami zajmującymi się sprzedażą energii.

Reprezentant prosumentów wirtualnych dba również o przypisanie udziałów w instalacji, rozliczenia między uczestnikami i bilansowanie energii w systemie. Dzięki temu całość działa sprawnie, a indywidualni prosumenci nie muszą zajmować się skomplikowanymi procedurami administracyjnymi.

Reprezentantem może być jeden z udziałowców instalacji, ale nie jest to konieczne. Najważniejsze, że pełni funkcję łącznika między światem techniki, prawa i energetyki – dbając, by wirtualni prosumenci mogli bez przeszkód korzystać z korzyści płynących z zielonej energii.

Jak wygląda rozliczenie energii w modelu prosumenta wirtualnego?

Rozliczenia prosumenta wirtualnego opierają się na nowoczesnym systemie net-billing, który działa jak wirtualny portfel energii. Odbiorca końcowy rozlicza wartość energii wprowadzonej do sieci z wartością energii pobranej– nie w ilości kilowatogodzin, lecz w złotówkach. Cała energia wytworzona w instalacji OZE trafia do sieci, a jej wartość ustalana jest na podstawie rzeczywistych, godzinowych cen rynkowych (RCE). Zgromadzone środki trafiają do tzw. depozytu prosumenckiego, z którego można później pokrywać rachunki za prąd np. zimą, gdy produkcja z OZE jest mniejsza, a zużycie energii rośnie. Co ważne, niewykorzystane środki z depozytu mogą być częściowo zwrócone – do 30% ich wartości rocznie.

Taki model rozliczeń daje dużą elastyczność i pozwala w pełni wykorzystać potencjał zielonej energii. Im lepiej prosument potrafi planować swoje zużycie i śledzić zmiany cen energii, tym większe może osiągnąć oszczędności.